حسين مير حيدر
363
معارف گياهى ( فارسى )
50 حب مىسازند و هر دو ساعت فاصله يك حب مىخورند . شير آنغوزه : آنغوزه يك واحد و آب صاف 30 واحد . اين دو را كاملا مخلوط كرده در هاون چينى داروسازى بسايند تا مثل شير شود و براى دفع تشنج و هيسترى 100 - 50 گرم بخورند . تنقيهء آنغوزه : آنغوزه 4 - 2 گرم ، زردهء تخممرغ 1 عدد و دمكردهء ريشهء خطمى 250 گرم . ابتدا آنغوزه را با زرده تخممرغ بسايند كه خوب مخلوط شود و كمكم دمكردهء خطمى را اضافه كنند و معمولا 4 - 2 گرم سنبل الطيب ساييده نيز به آن اضافه مىنمايند و در موارد قولنجهاى رحمى ، بىنظمى در عادت ماهيانه و نورالژى هيسترى تنقيه مىنمايند . تنطور آنغوزه : آنغوزه نيمكوب شده 1 واحد و الكل 80 درجه 5 واحد . اين دو را باهم در ظرف سربستهاى مخلوط كرده و براى مدت ده روز مىگذارند كه خيس بخورد و گاهگاه به هم مىزنند و پس از آن با پارچه صاف مىكنند . اين تنطور از عوامل محرّك و ضد تشنج و ضد هيسترى است . مقدار خوراك آن 10 - 1 گرم با يك پوسيون مىباشد و در موارد تنقيه 16 - 2 گرم از آن را مىتوان استعمال كرد . در يادداشتهاى دكتر شليمر آمده است كه آنغوزهء هراتى يا asa foetida چنانچه از نامش برمىآيد سابقا در هرات در مساحت وسيعى كشت و كار مىشده و در عين حال در ايران نيز در مناطق آباده ، دشت مرغاب ، نائين كرمان گياه آن مىرويد و آنغوزه از آن گرفته مىشود . توليد آنغوزهء هرات بيشتر به هندوستان برده مىشده و بخصوص ميليونها مردم گياهخوار هند كه از نفخ معده رنج مىبردهاند از آنغوزه براى تحليل نفخ معمولا استفاده مىكردهاند . در دوران انقلاب هند و درگيرىهاى با انگلستان كه اختلالاتى در وضع حمل و نقل كلى هند ايجاد شده ورود آنغوزه از هرات قطع شده بوده است و در سالهاى 58 - 1857 در حدود 60 - 50 تن آنغوزه از طريق ايران يعنى از بندرعباس و بوشهر به هندوستان برده مىشده است و شليمر از قول E . Kaempfer در مورد توليد آنغوزه نقل مىكند كه تا 300 - 200 سال پيش يعنى تا سالهاى 1100 - 1000 هجرى شمسى در جنوب ايران در لارستان نيز برداشت وسيعى از آنغوزه مىشده ولى چون ضمن برداشت اغلب گياه نيز از زمين كنده مىشده بتدريج گياه مولد آنغوزه از بين رفته و سالهاست كه در آن مناطق گياه آنغوزه ديده نمىشود . ضمن نقل تاريخچهء فوق است كه دكتر شليمر به خاصيت ضد نفخ آنغوزه در يادداشتهايش اشاره مىكند .